- Sąd Najwyższy w uchwale z 21 lutego 2024 r. (III UZP 8/23), w składzie 3 sędziów, orzekł, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. mający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako wspólnik.
- Powód: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje wyłącznie wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., a jednoosobowa jest tylko spółka, w której wszystkie udziały ma jedna osoba. Ten przepis nie zmienił się do dziś (tekst jednolity z 2026 r.).
- SN nie rozstrzygnął trzech rzeczy: czy drugi wspólnik nie jest pozorny, jak traktować udziały we wspólności majątkowej małżonków i czy wspólnik nie ma innego tytułu do ZUS, np. umowy o pracę.
- Prezes z powołania, który bierze wynagrodzenie, nie płaci składek społecznych, ale od 2022 r. płaci składkę zdrowotną 9% od tego wynagrodzenia.
- W prostej spółce akcyjnej akcjonariusz podlega ZUS tylko wtedy, gdy wniósł wkład w postaci pracy lub usług. Dotyczy to także jedynego akcjonariusza.
Spis treści · 9 części
Układ „99/1” to najpopularniejszy sposób, w jaki właściciele spółek z o.o. wychodzą spod obowiązku płacenia pełnego ZUS. Przez lata ZUS go kwestionował, a sądy orzekały różnie. Uchwała Sądu Najwyższego z lutego 2024 r. zamknęła główny spór, ale nie wszystkie.
Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli masz albo planujesz spółkę z o.o. i chcesz wiedzieć, co dokładnie orzekł SN, w jakich konfiguracjach wspólników ZUS nie ma tytułu do składek i gdzie zostaje ryzyko. To opis przepisów i orzecznictwa, a nie porada w Twojej sprawie. Przed zmianą struktury spółki sprawdź ją z doradcą podatkowym albo radcą prawnym.
Co dokładnie orzekł Sąd Najwyższy w uchwale III UZP 8/23?
Pytanie prawne zadał Sąd Apelacyjny w Lublinie. Chciał wiedzieć, czy wspólnik dwuosobowej spółki z o.o., który ma 99% udziałów i sam decyduje o uchwałach zgromadzenia wspólników, podlega ubezpieczeniom społecznym tak jak przedsiębiorca.
Sąd Najwyższy 21 lutego 2024 r. odpowiedział uchwałą o treści:
„Wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1230).”
SN zastosował wykładnię językową. Art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej uznaje za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność „wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością”. Kodeks spółek handlowych definiuje spółkę jednoosobową jako spółkę kapitałową, której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika. Jeśli wspólników jest dwóch, spółka nie jest jednoosobowa, bez względu na to, jak rozłożone są udziały.
Sąd podkreślił też zasadę, że o tym, kto podlega ubezpieczeniom, decyduje ustawodawca. W drodze wykładni nie można tworzyć nowych tytułów do ubezpieczeń ani rozszerzać kręgu osób objętych obowiązkiem. W uzasadnieniu SN potwierdził linię z wyroków z 16 grudnia 2020 r. (I UK 225/19) i 15 września 2021 r. (I USKP 44/21).
Formalnie uchwała składu trzech sędziów wiąże sąd w sprawie, w której zadano pytanie. Inne sądy i ZUS nie są nią związane. W praktyce to silny argument w każdym sporze: sąd, który chciałby orzec inaczej, musiałby to szczegółowo uzasadnić wbrew stanowisku SN.
Sprawdziliśmy też, czy przepis nie zmienił się po uchwale. W tekście jednolitym ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ogłoszonym 9 lutego 2026 r. art. 8 ust. 6 pkt 4 brzmi tak samo, a nowelizacje z 2026 r. go nie dotyczą.
Kto płaci ZUS jako wspólnik? Tabela sytuacji
Poniżej najczęstsze konfiguracje. Kolumna „obowiązek ZUS” wynika z przepisów i uchwały SN. Kolumna „ryzyko sporu z ZUS” to nasza ocena: pokazuje, ile pytań bez jednoznacznej odpowiedzi zostaje w danym układzie.
| Sytuacja | Obowiązek ZUS z tytułu bycia wspólnikiem | Ryzyko sporu z ZUS |
|---|---|---|
| Jedyny wspólnik (100% udziałów) | Tak: składki społeczne i zdrowotna jak osoba prowadząca działalność | pewny obowiązek |
| 99/1, dwie niezależne osoby | Nie, zgodnie z uchwałą SN | średnie ZUS może badać pozorność drugiego wspólnika |
| 50/50 albo inny realny podział | Nie, spółka nie jest jednoosobowa | niskie |
| Małżonkowie, każdy ma własne udziały wpisane do KRS | Według literalnej wykładni nie: to dwóch wspólników | średnie uchwała nie dotyczyła małżonków |
| Udziały we wspólności majątkowej, w KRS jeden wspólnik | Nierozstrzygnięte w uchwale | wysokie to inny stan faktyczny niż w uchwale |
| Wspólnik-prezes z powołania, bez wynagrodzenia | Nie z tytułu wspólnika (w spółce wieloosobowej); samo powołanie nie jest tytułem do składek społecznych | niskie |
| Wspólnik-prezes z powołania, z wynagrodzeniem | Bez składek społecznych; składka zdrowotna 9% od wynagrodzenia | niskie |
| Wspólnik na umowie o pracę w spółce | Tak, ale jako pracownik (inny tytuł) | jasna sytuacja |
| Akcjonariusz PSA bez wkładu pracy (także jedyny) | Nie | niskie |
| Akcjonariusz PSA z wkładem w postaci pracy lub usług | Tak, jak osoba prowadząca działalność (art. 8 ust. 6 pkt 4a) | pewny obowiązek |
Czego SN nie rozstrzygnął, czyli gdzie zostaje ryzyko
Uchwała odpowiada na jedno pytanie: czy sam rozkład udziałów 99/1 robi ze spółki dwuosobowej spółkę jednoosobową. Odpowiedź brzmi „nie”. Pozostałe pytania, które ZUS może zadać przy kontroli, zostały otwarte.
1. Pozorność drugiego wspólnika
Uchwała zakłada, że wspólników naprawdę jest dwóch. Jeśli umowa, na podstawie której drugi wspólnik objął albo nabył udział, była pozorna, to w ocenie organu może jej po prostu nie być. Pozorność to ogólna instytucja prawa cywilnego (art. 83 Kodeksu cywilnego), a nie kwestia, którą SN rozważał. W praktyce chodzi o to, czy drugi wspólnik zapłacił za udział, czy dostaje informacje o spółce, czy bierze udział w zgromadzeniach i czy może głosować.
2. Małżonkowie i wspólność majątkowa
Kodeks spółek handlowych pozwala w umowie spółki ograniczyć albo wyłączyć wstąpienie do spółki małżonka wspólnika, gdy udziały są objęte wspólnością majątkową (art. 1831 k.s.h.). Jeśli udziały wchodzą do majątku wspólnego, a w KRS widnieje jeden wspólnik, pojawia się pytanie, czy to wciąż spółka jednoosobowa. Uchwała III UZP 8/23 dotyczyła dwóch odrębnych wspólników i tego nie rozstrzyga.
3. Inne tytuły do ubezpieczeń
To, że wspólnik nie podlega ZUS jako wspólnik, nie zwalnia go z innych tytułów. Umowa o pracę ze spółką, umowa zlecenia czy własna jednoosobowa działalność gospodarcza tworzą obowiązek składek niezależnie od spółki.
4. Zmiana składu wspólników
Ochrona trwa tak długo, jak długo wspólników jest dwóch. Jeśli wspólnik mniejszościowy sprzeda udział większościowemu albo spółce, a w spółce zostanie jedna osoba, spółka staje się jednoosobowa w rozumieniu k.s.h., a jedyny wspólnik wraca do kręgu osób z art. 8 ust. 6 pkt 4.
W sieci wciąż krążą teksty sprzed 2024 r., które opisują linię „wspólnika iluzorycznego” jako obowiązującą. Po uchwale SN sam rozkład 99/1 nie jest podstawą do objęcia wspólnika większościowego ZUS. Spór może natomiast dotyczyć faktów: czy drugi wspólnik istnieje naprawdę.
Jak udokumentować układ 99/1, żeby był realny
Nie ma przepisu, który wymienia, co ZUS ma sprawdzić. Poniższa lista to zdroworozsądkowe minimum, które pokazuje, że drugi wspólnik jest prawdziwym wspólnikiem, a nie wpisem w KRS.
- Udział objęty albo kupiony za pieniądzeWkład na kapitał albo cena za udział zapłacone przelewem, a nie „darowane” przez wspólnika większościowego tuż przed wejściem.
- Drugi wspólnik w umowie spółki i w KRSZmiana wpisana do rejestru, aktualna lista wspólników złożona w KRS.
- Zgromadzenia z udziałem obu wspólnikówCoroczne zatwierdzenie sprawozdania finansowego i podział zysku z protokołem, w którym głosuje także wspólnik mniejszościowy.
- Prawa wspólnika mniejszościowego w praktyceDostaje informacje, sprawozdania i swoją część dywidendy, jeśli spółka ją wypłaca.
- Brak umów, które cofają udziałUkryte porozumienie, że udział „wraca” na żądanie, to najprostszy dowód pozorności.
- Masz zaufaną osobę, która realnie zostanie wspólnikiem i rozumie, co podpisuje.
- Spółka i tak ma kilka osób w zarządzie albo w strukturze.
- Prowadzisz pełną dokumentację zgromadzeń i podziału zysku.
- Drugi wspólnik ma być tylko „na papierze”, bez zapłaty i bez głosu.
- Chcesz zachować pełną, wyłączną kontrolę bez żadnych praw drugiej osoby.
- Udziały mają być we wspólności majątkowej z małżonkiem, a w KRS jeden wspólnik.
Wspólnik jako prezes z powołania: składka zdrowotna, bez społecznych
W spółce wieloosobowej wspólnik często jest też członkiem zarządu. Sam akt powołania nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych: nie ma go na liście w art. 6 ust. 1 ustawy systemowej. Inaczej jest ze składką zdrowotną.
Od 2022 r. art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obejmuje obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby powołane do pełnienia funkcji, które z tego tytułu pobierają opodatkowane wynagrodzenie. Składka wynosi 9% podstawy (art. 79), a obowiązek powstaje z dniem powołania. Jeśli prezes nie bierze wynagrodzenia z powołania, ten tytuł nie powstaje.
Ile zostaje na rękę przy różnych kwotach wynagrodzenia z powołania, policzymy w osobnym tekście: wynagrodzenie zarządu z powołania w 2026 r.: ile się opłaca.
Kiedy prosta spółka akcyjna jest bezpieczniejsza
Lista z art. 8 ust. 6 pkt 4 obejmuje wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. i wspólników spółek osobowych. Akcjonariusza prostej spółki akcyjnej dotyczy osobny punkt 4a, i to tylko wtedy, gdy wniósł do spółki wkład w postaci świadczenia pracy lub usług.
Wniosek z samego brzmienia przepisu: jeśli jesteś akcjonariuszem PSA i wniosłeś wkład pieniężny albo rzeczowy, nie podlegasz ZUS z tytułu bycia akcjonariuszem. Dotyczy to także jedynego akcjonariusza. Nie potrzebujesz więc drugiej osoby, a ryzyko sporu o pozorność wspólnika mniejszościowego znika.
| Forma | Kiedy właściciel płaci ZUS z tytułu udziału | Czy potrzebny drugi wspólnik |
|---|---|---|
| Spółka z o.o. jednoosobowa | zawsze | — |
| Spółka z o.o. 99/1 | nie płaci (uchwała SN) | tak, realny |
| PSA, wkład pieniężny lub rzeczowy | nie płaci | nie |
| PSA, wkład w postaci pracy lub usług | płaci | — |
PSA ma swoje koszty i ograniczenia: inne zasady wypłat dla akcjonariuszy, rejestr akcjonariuszy prowadzony przez podmiot uprawniony, mniejsza znajomość tej formy wśród kontrahentów. Pełne porównanie kosztów JDG, spółki z o.o. i PSA znajdziesz w tekście JDG, spółka z o.o. czy PSA: porównanie kosztów 2026.
Brak ZUS wspólnika nie oznacza, że pieniądze ze spółki są bez obciążeń
Wyjście spod ZUS z tytułu udziału to tylko jedna część rachunku. Pieniądze ze spółki i tak trzeba z niej wyjąć: dywidendą, wynagrodzeniem z powołania, umową o pracę, najmem albo w inny sposób. Każda z tych dróg ma swój podatek i swoje składki.
Na przykład wynagrodzenie z powołania nie niesie składek społecznych, ale jest objęte składką zdrowotną. Umowa o pracę ze spółką daje pełny ZUS pracowniczy, ale też ochronę ubezpieczeniową. Dywidenda nie niesie składek, ale spółka najpierw płaci CIT, a wspólnik podatek od dywidendy. Szczegółowe zestawienie dróg wypłaty z wyliczeniami zrobiliśmy w poradniku jak wypłacić pieniądze ze spółki z o.o. w 2026 roku.
Wspólnik, który nie podlega ubezpieczeniom społecznym z żadnego tytułu, nie odkłada na emeryturę w ZUS i nie ma prawa do zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego z tego tytułu. Policz, czy oszczędność na składkach pokrywa koszt prywatnego zabezpieczenia.
Jeśli dopiero zakładasz spółkę, listę spraw na pierwsze tygodnie, od konta i KSeF po zgłoszenia, znajdziesz w tekście co zrobić po założeniu spółki z o.o..
Najczęstsze pytania
Czy wspólnik spółki z o.o. płaci ZUS?
Z samego tytułu bycia wspólnikiem płaci go tylko wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., czyli takiej, w której wszystkie udziały ma jedna osoba. Wspólnicy spółki z dwoma lub więcej wspólnikami nie podlegają ubezpieczeniom społecznym jako wspólnicy. Mogą jednak podlegać im z innego tytułu, np. z umowy o pracę ze spółką.
Co orzekł SN w uchwale III UZP 8/23?
Uchwałą z 21 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy orzekł, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. mający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Spółka z dwoma wspólnikami nie jest jednoosobowa, niezależnie od podziału udziałów.
Czy ZUS może zakwestionować spółkę 99/1 po uchwale SN?
Sam podział 99/1 nie jest już mocnym argumentem dla ZUS. Organ może jednak badać, czy drugi wspólnik jest prawdziwy, czyli czy umowa, na podstawie której objął udział, nie była pozorna. Może też sprawdzać, czy wspólnik nie ma innego tytułu do ubezpieczeń.
Czy spółka małżonków 99/1 jest bezpieczna?
Uchwała SN dotyczyła dwóch odrębnych wspólników i nie odnosi się do małżonków. Jeśli każdy z małżonków ma własne udziały wpisane do KRS, według literalnej wykładni to dwóch wspólników. Sytuacja, w której udziały są w majątku wspólnym, a w KRS figuruje jedna osoba, nie została rozstrzygnięta i wymaga konsultacji z doradcą.
Czy prezes zarządu z powołania płaci ZUS?
Samo powołanie nie jest tytułem do składek społecznych. Jeśli prezes pobiera z tego tytułu opodatkowane wynagrodzenie, podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i płaci składkę zdrowotną 9% od wynagrodzenia. Obowiązek powstaje z dniem powołania.
Czy jedyny akcjonariusz PSA płaci ZUS?
Nie, jeśli wniósł do spółki wkład pieniężny lub rzeczowy. Ustawa obejmuje ubezpieczeniami tylko akcjonariusza PSA, który wniósł wkład w postaci świadczenia pracy lub usług. Dla akcjonariusza PSA nie ma odpowiednika przepisu o „jednoosobowej spółce”.
Co się stanie, gdy drugi wspólnik wyjdzie ze spółki?
Jeśli w spółce zostanie jeden wspólnik ze wszystkimi udziałami, spółka staje się jednoosobowa w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych. Wtedy jedyny wspólnik wraca do kręgu osób traktowanych jak prowadzące pozarolniczą działalność i podlega ubezpieczeniom społecznym oraz zdrowotnemu.
Źródła
- Sąd Najwyższy, uchwała z 21.02.2024 r., III UZP 8/23 (sentencja i uzasadnienie): sn.pl
- Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 199 (art. 6, art. 8 ust. 6 pkt 4 i 4a): isap.sejm.gov.pl
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461 (art. 66 ust. 1 pkt 35a, art. 73 pkt 17b, art. 79, art. 82 ust. 5 pkt 5): isap.sejm.gov.pl
- Kodeks spółek handlowych, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 18 (art. 4 § 1 pkt 3, art. 1831): isap.sejm.gov.pl
- Sąd Najwyższy, wyroki z 16.12.2020 r. (I UK 225/19) i 15.09.2021 r. (I USKP 44/21), powołane w uzasadnieniu uchwały: sn.pl
Stan prawny na 19.10.2026. Tekst opisuje przepisy i orzecznictwo, nie jest poradą prawną ani podatkową w Twojej sprawie. Ocena ryzyka w tabeli to opinia redakcji Mądrego Dochodu.
